طب سنتی اسلامی 3
هفت روش درمانی در طب اسلامی
بررسی هفت شیوه طب جسمانی در علم طب جامع اسلامی
1- تغذیه درمانی:
تغذیه درمانی و نگاه به نوع تغذیه، اساس و اصل تمام مكاتب پزشكی جهان، از جمله مكتب پزشكی جامع اسلامی است. این بحث در طب جامع اسلامی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است كه به بحث «اطعمه و اشربه» معروف است.
بحث «اطعمه و اشربه» ، توجه خاصی به نوع، كیفیت و زمان مصرف غذا دارد.
طب جامع اسلامی تغذیه سالم و صحیح را ضامن سلامتی انسان می داند 1 و به همین جهت اولین شیوه از هفت شیوه درمان جسمانی را به این امر مهم اختصاص داده است2.
در نظر گرفتن حلال و حرام بودن غذاها و نوشیدنی ها، و چگونگی حلال شدن و حرام بودن آنها را فقط در تحقیق قواعد تغذیه ای اسلامی می توان به این سادگی و جامعی یافت و این بحث در سایر مكاتب تغذیه ای و درمانی یا مفقود است یا به صورت ناقص و طبق اعتقادات خرافی موجود است 3 .
2- گیاه درمانی:
در طب جامع اسلامی در مورد گیاه درمانی و كیفیت استفاده از گیاهان در شفابخشی تمام بیماری ها بحث مفصلی شده است 4. آیات و روایات و تحقیقات دانشمندان طب جامع اسلامی در این باره بسیار گسترده و كامل است، طوری كه اگر كسی فقط در این روش از درمان موفق به كسب تبحر و تجربه شود، می تواند بسیاری از بیماری ها را درمان کند و در حرفه خود كامل شود 5 .
3- حجامت درمانی:
طب جامع اسلامی، حجامت را سومین ستون طب جسمانی قرار داده است و در مورد حجامت كه قدمت 5000 ساله یا بیشتر دارد 6، نظریه های نوینی را ارائه می دهد، از جمله این كه:
- طب جامع اسلامی اصول سری این شیوه از طب را توضیح داده است.
- روابط مختلف بین بدن و جهان هستی در طی استفاده از این شیوه
- روابط بین مایعات درون اعضاء و اجزاء رئیسه بدن نسبت به ظاهر بدن و محیط اطراف
- توجه به دفع شر موجودات غیر ارگانیك (امواج منفی) در طی انجام حجامت كه با قرائت آیات و دعاهای خاصی انجام می شود.
- شناسایی بی سابقه قسمت های حجامت بر روی بدن انسان
- مشخص نمودن رابطه بین حجامت در قسمت های مختلف بدن و درمان های خاص
- معرفی زمان های مختلف (مفید یا مضر) به جهت انتخاب روز و ساعت و ماه و سال و حالت های مختلف فلكی و نجومی.
4- فصد درمانی:
فصد درمانی (رگ زدن) همانند حجامت درمانی است که با تمام فصد درمانی های قبل از اسلام، هفت خصیصه متفاوت دارد. همچنین بیش از صدها خصیصه متفاوت با گرفتن خون وریدی كه توسط سازمان انتقال خون در طب جامع اسلامی معرفی شده است، دارد.
5- سنگ درمانی:
سنگ های موجود در طبیعت همانند گیاهان و حیوانات دارای خواص مهم طبی و غیرطبی هستند. دانشمندان امروزه به خوبی متقاعد شده اند كه سنگ بر ماده اثر گذار است.
سنگ هم امواج را دگرگون می كند و هم امواجی را از خود ساطع می كند در طب جامع اسلامی هر سنگی، هم به تنهایی معرفی شده 7 و هم در زیر مجموعه سنگ های هم خانواده خود تعریف شده است. حكمای اسلامی با استفاده از هزاران حدیث و روایت درباره ی خواص سنگ ها که از چهارده معصوم «ع» روایت شده است، راجع به سنگ شناسی و كیفیت استفاده از سنگ ها بر اساس شناخت طبیعت 8 آنها، تالیفات و تحقیقات گرانقدری دارند. نقش نگین معصومین دراین زمینه قابل اشاره است.
6- عطر درمانی:
در هیچ مكتب درمانی قبل یا بعد از اسلام، و حتی در هیچ مذهبی به اندازه تعالیم مذهب اسلام، در مورد عطرهای مختلف نظری ارائه نشده است، البته با مراجعه به كتب تدوین شده در مورد عطر درمانی در طب جامع اسلامی، می توان با روحیات و علائم ظاهری و باطنی بیماری ها و كیفیت تاثیر مواد لطیف بر بدن آشنا شد و متوجه طبیعت مختلف عطرها و رایحه های گوناگون و اثرات آنها گردید. عطرها معمولا به طور بسیار ظریف بر محرك های درونی بدن تاثیر می گذارند و موجب درمان می شوند. طب جامع اسلامی علاوه بر شناسایی طبیعت عطرها، این محرك های درونی را نیز معرفی می كند.
7-رنگ درمانی:
در رنگ درمانی اسلامی اعتقاد بر این است كه بسیاری از بیماری ها را می توان فقط با استفاده از رنگ، درمان کرد. البته این درمان باید با مراعات تمام قواعد و اصول رنگ درمانی اسلامی انجام شود.
شیوه استنشاق رنگ كه با استفاده از فن تجسم خلاق اعمال می شود، یا به كار بردن مایعات رنگین یا استفاده از لباس ها، وسایل و سنگ ها با رنگی خاص كه حالت تعادل را ایجاد می كنند، در درمان بیماری های موثر است. البته امروزه تاثیرات انرژیك نامحسوس رنگ بر روی روح و جسم به اثبات رسیده است 9.
از آنجا كه میزان ارتعاش رنگ ها یكسان و بسیار شبیه به هم است همه آنها برای چشم انسان قابل رؤیت نیستند. كلمه (نور) كه در برگیرنده انواع رنگ هاست، در آیات و روایات بسیار آمده است و در ابعاد مختلف رنگ درمانی با استفاده از منابع دینی و دستورات پایه ای طب جامع اسلامی این درمان صورت می گیرد.
طول موج رنگ بنفش كوتاه ترین طول موج است و از 380 تا 450 نانومتر بُرد دارد. رنگ قرمز دارای بلندترین طول موج و بُرد آن از 630 تا 730 نانومتر است.
رنگ ها به شیوه های مختلفی بر ذهن و روح و جسم انسان تاثیر می گذارند كه تمام این تاثیرات و كیفیت حصول آنها در رنگ درمانی طب جامع اسلامی بحث شده است.
منابع:
1. طب الائمه: ابنا بسطام نیسابوریین چاپ بغداد عراق 1974 به اهتمام باسم محمود
2. طب الائمه: محسن عقیل بیروت لبنان
3. مرآه الكمال- شیخ عبدالله مامقانی- بیروت- لبنان- دار الحوراء- 1424ه.ق
4. القانون فی الطب- ابوعلی سینا، همچنین مخزن الادویه عقیلی خراسانی چاپ هند 1972
5. الداء و الدواء- محسن عقیل- بیروت- لبنان
6. ayu-veda كتاب پروفسور و اسبانت لاپ به نقل از كتاب الحجامه و الطب احمد صباح دمشق البیضاء 1999
7. الجماهر فی معرفه الجواهر- ابوریحان بیرونی- نسخه كتابخانه مجلس
8. الاحجار الكریمه سید جمیلی لبنان بیروت 1999 و همچنین اسرار الاحجار الكریمه سید عاطف 1998 و بیروت
9. روانشناسی رنگ ها- ماكس لوشر- ترجمه ویدا آبی زاده- نشر درسا
*مطالب مرتبط:
تفاوت خون حجامت با خون اهدا شده
سوال بزرگ تاریخی در مورد حجامت
حجامت و احتمال ابتلا به ایدز و هپاتیت
طب سنتی
روش های درمانی در طب سنتی ایران
1-گیاه درمانی (Phytotherapy)
درمان بیماری های مختلف جسمی و روحی به وسیله گیاهان را "گیاه درمانی" می گویند.
یكی از روش های قدیمی جهان، طب گیاهی است. خداوند حكیم درمان همه بیماری ها و دردها را در طبیعت قرار داده است.«طبیعت خادم طبیعت است».
2-ماساژ درمانی (Massage therapy)
درمان بیماری های عضلانی، اسكلتی، گوارشی، سردردها، رفع استرس و افسردگی، بهبودی جریان خون و افزایش اكسیژن رسانی به بافت ها و بهبودی ده ها بیماری دیگر از خواص ماساژ درمانی است.
بعضی ماساژهای درمانی عبارتند از: ایروودا، یومیهو، تای ماساژ، ماساژهای آرام بخش و ماساژهای زیبایی.
3-شیاتسو (Shiatsu)
فشردن نقاط حیاتی بدن برای سلامتی، توسط انگشتان دست را "شیاتسو" می گویند.
یك تكنیك سالم و مؤثر كه بیشتر پیشگیری كننده است و به عنوان شكلی از فیزیوتراپی برای بیماری های خاص مورداستفاده قرار می گیرد.
بیماران انرژی و نیروی ذخیره شده خود را ازاین طریق بدست می آورند و افرادی را كه از استرس، تنش، افسردگی و یا بی خوابی رنج می برند، می توان با این روش درمان كرد.
4-حجامت (Cupping)
در زبان فارسی حجامت به معنی مداوا تعریف شده و یك روش خون گیری است كه برای پیشگیری از بیماری ها و درمان بعضی بیماری ها انجام می گیرد.
حجامت خشك بدون تیغ و خونگیری است و حجامت تر همراه خونگیری است.
شیخ الرئیس ابوعلی سینا حجامت را به عنوان یك ركن درمانی مطرح كرده است.
مردم بر اساس توصیه رسول اكرم(ص) كه می فرمایند:« بهترین عید، دوره حجامت است»، عید خون می گرفتند.
حجامت در پیشگیری و درمان بیماری هایی چون آسم، اعتیاد به مواد مخدر، نارسایی هضم غذا، سردردهای میگرنی و اعصاب، چربی خون، غلظت خون و بیماری های پوستی كاربرد دارد.
5-بادكش درمانی (Dry cupping)
بادكش درمانی، ایجاد مكش در نقاط مختلف بدن به منظور انبساط عروقی بدن و انحراف مواد از نقطه خاص است كه حجامت خشك نیز می نامند.
انجام بادكش و چرخاندن لیوان روی بدن افراد فلج شده ناشی از سكته مغزی و قلبی، باعث بهبودی می شود.
در بعضی بیماران انجام بادكش با تركیبی از روغن های مخصوص باید صورت گیرد.
6-زالو درمانی(Leech therapy)
زالو درمانی یكی از روش های خون گیری طبی محسوب می شود كه به لحاظ نحوه خون گیری و ماده هیرودین كه توسط زالو به بدن وارد می كند، در طب سنتی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. هر زالویی اثر درمانی ندارد. در بزاق زالو ماده ضد انعقادی وجود دارد كه موجب رقیق شدن خون، بازشدن عروق تنگ و در نتیجه موجب افزایش خون رسانی و اكسیژن رسانی موضع یا عضو می گردد.
اكنون زالو درمانی در بیماری هایی چون تنگی عروق قلب، پیوند پوست، پیوند اعضاء، واریس، ضایعات پوستی، بیماری های مفاصل، آرتروز، هموروئید، زیبایی پوست و تقویت سیستم ایمنی كاربرد دارد.
7-فصد (رگ زدن) (Fasd)
یكی از روش های خون گیری در طب سنتی است. این عمل باعث دفع بسیاری از سموم بدن به خصوص در مواقع غلبه سودا شده و مواد زائدی كه در خون رسوب و افزایش پیدا می كند را نیز دفع می كند.
فصد در واقع همان رگ زدن است ، ولی بایستی توسط افراد ماهر و متخصص صورت گیرد.
كاربردهای مهم فصد عبارتند از:
كمردرد سیاتیكی، هموروئید، پاكسازی طبایع غالب، بیماری های گوارشی و... .
8-آب درمانی یا آبزن ها (Hydrotherapy)
یكی از روش های طب سنتی است كه همراه با اسانس های گیاهی یا بدون آنها، كاربرد زیادی برای بهبود رعیشه، ضایعات پوستی، دردهای مفاصل، سیاتیك، نشاط و تقویت بدن، تقویت عضلات و اصلاح منافذ بدن، گرم كردن و افزایش رطوبت بدن دارد.
منبع: روزنامه کیهان
* مطالب مرتبط:
طب سنتی - بادکش
بادكش ثابت:
در این روش، لیوان یا لیوان ها در طول مدت زمان مشخصى به طور ثابت روى پوست بدن بیمار قرار مى گیرند و پس از تمام شدن زمان بادكش، از بدن جدا مى شوند. مثلاً بادكش وسیع كتف و كمر كه در درمان كمردردها و رفع خستگى مزمن كاربرد دارد.
بادكش متناوب (منقطع):
گاهى براى جلوگیرى از كبودى موضع یا براى جلوگیرى از عوارض بادكش هاى خاص، مثلاً روى پوست صورت و گونه، از بادكش متناوب استفاده مى شود. به این صورت كه پس از ایجاد خلاء و ثابت شدن لیوان روى پوست پس از 3 تا 5 ثانیه، لیوان از روى پوست جدا شده، دوباره هواگیرى مى شود و روى پوست گذاشته مى شود. عمل تثبیت و جدا كردن لیوان بین 20 تا 40 مرحله تكرار مى شود.
از این نوع بادكش مى توان در آماده كردن موضع حجامت تر و بادكش نقاط مختلف صورت استفاده كرد.
بادكش متحرك یا لغزان:
در بادكش متحرك، قبل از بادكش گذارى، موضع را روغن مالى مى كنیم. برای روغن مالى مى توان از روغن هاى طبیعى نظیر روغن زیتون، روغن كنجد، روغن بادام تلخ یا روغن سیاه دانه استفاده كرد. پس از روغن مالى، بادكش را روى بدن ثابت مى كنیم و سپس به آرامى آن را با دست روى بدن به حركت درمى آوریم. این عمل باعث گرمى (سرخى) موضعى مى شود و در رفع اسپاسم هاى عضلانى و خستگى مفرط بسیار مؤثر است.
تذكر1: در بادكش متحرك، افرادى كه داراى جوش هاى متعدد پوستى هستند، احتیاط كنند.
تذكر2: در تمام بادكش ها حتماً از لیوان هاى سالم و بدون ترك استفاده كنید، زیرا لبه هاى ترك خورده و شكسته ى لیوان ممكن است بریدگى هاى شدید ایجاد كند.
تذكر3: كبودى هاى ناشى از بادكش، واكنش طبیعى بدن است و جاى نگرانى ندارد و طی 5 تا 10 روز كاملاً رفع مى شود.
براى رفع سریع تر این كبودى ها مى توان از ماساژ موضع بادكش، بلافاصله پس از بادكش گذارى استفاده کرد.
با كنترل پوست بیمار و تنظیم مدت زمان بادكش می توانید از كبودى شدید پوست جلوگیرى كنید.
تذكر 5: ایجاد تاول روى پوست بیمار پس از بادكش گذارى چند علت عمده دارد:
ـ ضعف و سستى پوست بیمار؛
ـ زیاد بودن فشار منفى ایجاد شده؛
ـ طولانى بودن مدت زمان بادكش؛
بنابراین با كنترل وضعیت پوست در مدت زمان بادكش و تنظیم مدت زمان بادكش و میزان خلاء ایجاد شده، مى شود تا حد زیادى از این مسأله جلو گیرى كرد.
تذكر6: میزان بادكش در افراد لاغر و ضعیف، كم تر از افراد چاق باید باشد، زیرا بادكش شدید پوست افراد لاغر باعث تورم بافتى (التهاب) و اسپاسم (گرفتگى) عضلانى این افراد مى شود.
امروزه جهت بادكش درمانى، دستگاه هاى Cupping therapy(درد كش) ساخته شده است كه طرز استفاده از این دستگاه به این صورت مى باشد:
جهت استفاده از دستگاه دردكش، ابتدا موضع بادكش را با روغن هایى مثل: روغن زیتون، روغن سیاه دانه یا روغن بادام تلخ به مدت 5 دقیقه ماساژ دهید. سپس دستگاه مكنده را به پشت لیوان متصل كرده و با چند بار مكش، با ایجاد خلاء لیوان را روى بدن ثابت كنید.
سپس دستگاه مكنده را از لیوان جدا كرده و جهت اطمینان دریچه ى لیوان را كمى به داخل فشار دهید. مدت زمان لازم براى بادكش گذارى به طور متوسط 10 دقیقه است. البته این زمان براى كودكان و بعضى از بیماران كه داراى پوستى سست و نازك هستند تا 5 دقیقه كاهش مى یابد.
ـ مدت زمان بادكش تیروئید و كبد كم تر از 10 دقیقه است؛
ـ در صورت مشاهده ى كبودى زیاد یا تاول هاى پوستى كوچك، بادكش را خاتمه دهید؛
ـ در صورت ایجاد تاول به هیچ وجه آن ها را دستكارى نكنید و با عسل روى آن ها را پانسمان نمایید؛
ـ جهت ایجاد خلاء مناسب در افرادى كه بدنى پر مو دارند، بهتر است موهاى موضع بادكش، قبل از بادكش گذارى تراشیده شود؛
ـ بعد از اتمام مدت زمان لازم، با كشیدن سوپاپ انتهاى لیوان، آن را از بدن جدا مى كنیم. جهت رفع كبودى احتمالى مى توان موضع را كمى ماساژ داد. جهت جلوگیرى از انتقال بیمارى هاى قارچى و پوستى بهتر است هر فرد از لیوان مخصوص خود براى بادكش استفاده كند و در صورت در دسترس نبودن، لیوان ها را قبل از استفاده ى مجدد ضد عفونى كنید.
جهت افزایش عمر مفید دستگاه هر چند وقت یك بار قطعات دستگاه را باز كنید، تمیز و روغن كارى كنید و دوباره مورد استفاده قرار دهید.
ـ دوره ى درمان با بادكش به طور متوسط 7 تا 14 جلسه ى یك روز در میان است و در بعضى بیمارى هاى مزمن تا 40 جلسه نیز باید ادامه یابد.
سید مهدى سعیدى
منابع:
- ارقام و آمار این نوشتار، برگرفته از سایت سازمان بهداشت جهانى و كتابخانه ى ملى آمریكاست.
- میزان الحكمة: نوشته ى محمد رى شهرى صفحه ى 1786
- موسوعة الاحادیث الطبیة: نوشته ى محمد رى شهرى صفحه ى 66 و67
- آشنایى با بادكش درمانى: تألیف دكتر روزگارى
*به نقل از تبیان
